Mizanınız Tahsiste Nasıl Okunur

Mizan, firmanın bir tarihteki hesap bakiyelerinin listesidir. Firma için muhasebenin ara çıktısıdır; kredi dosyasında ise bambaşka bir işlevi vardır. Bilanço yılda bir kez, düzenlenmiş ve yuvarlanmış hâliyle gelir. Mizan ise ham gelir ve tam da bu yüzden okunur.

Uzun yıllar ticari şubede portföy yönettim ve binlerce kredi dosyası hazırladım. Dosya hazırlarken mizana bakış sırası hemen hemen hiç değişmez. Aşağıdaki başlıklar o sıradır.

Kasa hesabı: gerçekten orada duran para mı?

Bilançoda yüksek görünen bir kasa bakiyesi, ilk bakışta güçlü bir nakit pozisyonu gibi durur. Dosyayı okuyan için ise bir soru işaretidir: bu para fiilen kasada mı duruyor, yoksa kayıtta kapanmamış hareketlerin toplamı mı?

Bir firmanın aylık cirosuna oranla makul olmayan büyüklükte bir kasa bakiyesi taşıması, çoğu zaman belgelenmemiş ödemelerin ya da ortağa yapılan ve kaydedilmemiş çıkışların izidir. Bu satır, mizanın gerçeği ne kadar yansıttığına dair ilk fikri verir — ve o fikir, geri kalan bütün satırların okunma biçimini etkiler.

Ortaklar cari hesabı: firmadan çıkan para

Ortaklardan alacaklar kalemi, mizandaki en çok soru alan satırdır. Firmanın kasasından çıkıp ortağa giden ve geri dönmemiş para anlamına gelir; özkaynak güçlü görünse bile, bu kalem büyükse özkaynağın bir kısmı firmanın içinde değildir.

Bu kalem kendi başına bir yazıyı hak ediyor; ayrıntısı burada: Ortaklar Cari Hesabı Neden En Çok Soru Alan Kalemdir

Stoklar: duran mı, dönen mi?

Stok kaleminin büyüklüğü tek başına iyi ya da kötü değildir. Bakılan şey, stok tutarının satışlarla ilişkisidir: firma stoğunu ne kadar sürede satışa çeviriyor?

Burada iki ayrı durum aynı rakamla görünür. Sipariş bekleyen, yakın vadede satılacak bir stok ile satılamadığı için yıllardır depoda duran bir stok, mizanda aynı satırda toplanır. Ayrımı yapabilecek tek kişi firmadır. Stok devir hızınız sektöre göre yavaşsa, sebebini dosyaya yazmak sizin elinizde; yazmazsanız, yavaşlığın sebebi sorulmaz, sonucu değerlendirilir.

Ticari alacaklar: kimden, ne kadar sürede

Alacak kaleminde bakılan üç şey vardır: tutar, yaşlandırma ve yoğunlaşma.

Yaşlandırma, alacağın ne kadar süredir bekletildiğidir. Vadesi geçmiş alacakların oranı yükseldikçe, alacak kaleminin ne kadarının gerçekten tahsil edileceği belirsizleşir. Yoğunlaşma ise alacağın kaç müşteriye dağıldığıdır: toplam alacağın büyük bölümü tek bir alıcıdaysa, o alıcının riski firmanın riski hâline gelir.

Bir de şüpheli alacak karşılığı vardır. Hiç karşılık ayırmamış, ama yaşlandırması bozuk bir firma, tablosunun olduğundan iyi görünmesini sağlamış olur — ve bu, tablonun tamamına duyulan güveni azaltır.

Kısa vadeli banka kredileri: yapı mı, ihtiyaç mı?

Mizandaki banka kredileri kaleminin vade dağılımı, firmanın finansman yapısını anlatır. Uzun vadeli yatırımın kısa vadeli kredilerle döndürülüyor olması, her dönem yenileme ihtiyacı doğurur; yenileme bir dönem gerçekleşmezse ortaya nakit sorunu çıkar.

Dosyayı okuyan burada şunu arar: yeni talep edilen kredi mevcut yapının üstüne mi biniyor, yoksa yapıyı düzeltiyor mu? Vadesi kendi ihtiyacına uygun bir talep, aynı tutarlı bir rotatif talepten farklı okunur.

Dönem farkı: iki mizan arasındaki hareket

Tek bir mizan bir fotoğraftır. İki dönemin mizanı yan yana konduğunda ise hareket görünür: hangi hesap büyüdü, hangisi eridi, ciro artarken alacaklar orantısız mı arttı, stok neden yerinde duruyor.

Ara dönem mizanının istenmesinin sebebi budur. Yıl sonu bilançosu, düzenlenmiş bir tablodur; ara dönem mizanı ise düzenleme öncesi hâli gösterir. İkisi arasındaki fark, çoğu zaman dosyanın en bilgilendirici kısmıdır.

Mizanı vermeden önce okumak

Bu yazının tek pratik sonucu şudur: mizanınızı bankaya vermeden önce siz okuyun. Yukarıdaki beş satırda gözünüze takılan her şey, dosyayı okuyan kişinin de gözüne takılacaktır. Fark şu ki, siz açıklamayı önceden hazırlayabilirsiniz; o kişi yalnızca gördüğünü değerlendirir.

Kredi kararını genel müdürlük tahsis birimleri verir ve o birim firmanızı tanımaz. Dosyanız, firmanızı tanıtan tek şeydir.