Bankalar Neden İpotek İster? İpoteksiz Kredi Mümkün mü?

Ticari kredi başvurusunda ipotek istenmesi, çoğu firma sahibi tarafından bir güven sorunu olarak okunur: "yıllardır bu bankayla çalışıyorum, hâlâ neden ipotek istiyorlar?" Talebin sebebi ilişki değildir. Teminat, bankanın kendi bilançosunda kredinin nasıl sınıflandığını belirleyen bir yapı unsurudur.

İpotek talebinin üç sebebi

Riskin karşılığını somutlaştırmak. Kredi geri ödenmediğinde bankanın başvurabileceği bir kaynağın bulunması gerekir. Bu kaynak, kredinin açılıp açılmayacağını belirlemez; açılırsa zararın nasıl karşılanacağını belirler.

Düzenleyici çerçeve. Bankalar, kullandırdıkları kredilere karşılık sermaye ayırmak zorundadır ve ayrılacak karşılık, kredinin teminat yapısına göre değişir. Teminatlı bir kredi bankanın sermayesi üzerinde daha az yük oluşturur. Bu, banka çalışanının takdirinde olan bir şey değil, düzenlemenin kendisidir.

Koşulların belirlenmesi. Teminat yapısı güçlendikçe bankanın o kredi için üstlendiği risk azalır ve bu, teklif edilen koşullara yansır. Ne kadar yansıdığı bankaya, ürüne, vadeye ve firmaya göre değiştiği için buraya bir oran yazmak doğru olmaz; ama yönün bu olduğu yapının kendisinden gelir.

Gayrimenkul tek teminat değildir

Teminat denince akla ilk gayrimenkul ipoteği gelir. Oysa ticari kredide kabul gören başka teminat türleri de vardır ve çoğu firma elindekilerin farkında değildir:

• Araç ve makine rehni — kayıtlı, sigortalı ve ekspertizi yapılabilen makine parkı, özellikle imalatçı firmalarda değerlendirilir.
• Alacak temliki — kurumsal ya da kamu alıcılardan olan, sözleşmeye ve faturaya dayanan alacaklar.
• Mevduat ve menkul kıymet blokajı — kredinin bir bölümüne karşılık gelen nakit ya da yatırım hesabı.
• Ticari işletme rehni — işletmenin bütün olarak rehnedilmesi.
• Kefalet — ortak kefaleti ya da grup şirketi kefaleti.
• İhracat vesaiki — akreditif ve vesaik mukabili işlemlerde işlemin kendisi teminat yapısının parçası olur.

Bu seçeneklerin hepsi her bankada ve her üründe aynı ağırlıkta kabul edilmez. Ama envanterinizi bilmeden bankaya gitmek, elinizdeki bir teminatın hiç konuşulmaması anlamına gelir.

KGF kefaleti nerede durur

Kredi Garanti Fonu kefaleti, teminatı yetersiz olan ama mali yapısı kredilendirilebilir bulunan firmalar için tasarlanmış bir mekanizmadır. Kefalet, teminat açığını kapatır; mali yapıdaki bir zayıflığı kapatmaz.

Bu ayrım önemlidir çünkü sık yanlış anlaşılır. KGF kefaleti, kredi değerlendirmesinin sonucunu değiştiren bir araç değil, değerlendirmeyi geçmiş bir dosyanın teminat tarafındaki eksiğini tamamlayan bir araçtır. Başvuru yine bankaya yapılır, değerlendirme yine banka tarafından yürütülür.

İpoteksiz kredi hangi durumda mümkün

Teminatsız ya da hafif teminatlı ticari kredi mümkündür, ama koşulları vardır. Bankanın bu yapıyı kurması için firmanın mali tablolarının istikrarlı olması, kredi geçmişinin temiz olması, bankayla çalışma hacminin bulunması ve nakit akışının izlenebilir olmasını bekler.

Burada en çok gözden kaçan unsur sonuncusudur: bankayla çalışma hacmi. Firmanın tahsilatının, POS cirosunun, çek ve senet işlemlerinin o bankadan geçiyor olması, bankaya teminattan bağımsız bir izleme imkânı verir. Hiç hareket görmediği bir firmanın teminatsız talebi ile hesabını yıllardır izlediği bir firmanın talebi, aynı dosya değildir.

Sonuç yerine

Teminat, kredi kararının kendisi değildir. Kararı genel müdürlük tahsis birimleri verir ve karar önce firmanın mali yapısına bakar; teminat, kararın koşullarını şekillendirir.

Bu yüzden teminat arayışına girmeden önce yapılacak iş şudur: firmanın mali tablosunun bankaya nasıl göründüğünü bilmek. Zayıf bir tablo güçlü teminatla taşınmaz; güçlü bir tablo ise sandığınızdan daha hafif bir teminat yapısıyla sonuçlanabilir.